apr 172013
 

Mensen die effectief samenwerken bieden elkaar de veiligheid en de ruimte om de feiten die ertoe doen te benoemen en aan de orde te stellen.

Uit ervaring weet ik dat veel mensen in aanwezigheid van anderen op hun best zijn als ze veiligheid ervaren en de ruimte voelen om zichzelf te zijn. Dan kunnen ze doen wat ze denken dat het juiste is. Ik weet ook dat het in de praktijk vaak niet lukt om de veiligheid en ruimte die iemand anders nodig heeft, te creëren.

Dat heeft te maken met de snelheid van onze automatische piloot. Voordat je het weet heb je al gereageerd in plaats van dat je eerst hebt bedacht welke reactie het meest waardevol zou zijn voor de ander of het meest doetreffend in de samenwerking.

Soms lijkt het wel een beetje op pingpong. Stel je voor jij staat met een batje in je hand aan de ene kant van de tafel. Je tegenstander serveert en stuurt de bal met grote snelheid op je af. Je ziet hem in een razend tempo op je afkomen en probeert uit alle macht te voorkomen dat hij aan jouw kant op de grond valt. Daarom sla je hem – in een reflex – terug. Je denkt er nauwelijks over na.
Je tegenstander slaat op zijn beurt jouw bal meteen terug, gewoon omdat hij bang is dat de bal aan zijn kant op de grond komt.
Herken je dat? Ook in de samenwerking met anderen?
Het is als een spel waar we moeilijk een eind aan kunnen maken. We hopen erop dat de ander een fout maakt.

Je kunt je natuurlijk afvragen waarom we die automatische piloot dan niet gewoon uitzetten en overstappen op ‘handbediening’.
Nou, dat is makkelijker gezegd dan gedaan.
Je hebt die automatische piloot namelijk al heel lang: sinds je je kunt herinneren doe je de dingen op deze manier en niet anders. Het gebeurt telkens als je in een bepaalde situatie bent of als zich een bepaalde gebeurtenis voordoet of als je bang bent dat er iets vervelends gebeurt: de ‘trigger’. En je bent er verdraaid goed in geworden om datgene waar je bang voor bent, te voorkomen.
Het lastige is dat jij er niet als enige goed in bent, maar ook de mensen om je heen hebben dit soort automatische patronen, dus ook je tegenstander in het ‘pingpongspel’.

Het enneagram kent negen reactiepatronen als er een pingpongbal aankomt. Je kunt ze herkennen als je bijvoorbeeld bijna als vanzelf:

  1. geïrriteerd raakt als de ander niet aan je normen voldoet …
  2. geen ‘nee’ kunt zeggen omdat je denkt dat die ander jou nodig heeft …
  3. doordrukt om jouw doel zo snel mogelijk te halen, desnoods zonder die ander …
  4. zit te ‘mokken’ en (negatieve) aandacht probeert te krijgen voor je inbreng …
  5. ‘afwezig’ bent als de ander niet begrijpt hoe ingewikkeld het is en je er geen tijd en energie meer in wilt steken …
  6. twijfelt of achterdochtig bent na een onduidelijke opmerking of situatie …
  7. ongedurig bent als je niet snel genoeg krijgt waar je je zinnen op hebt gezet …
  8. anderen overdondert omdat je de controle over de situatie terug wilt maar tegelijkertijd je kwetsbaarheid wilt verbergen …
  9. je eigen overtuigingen opgeeft, confrontaties ontwijkt en vervelende feiten bagatelliseert …

Bij iedereen is er één het sterkst. Welke is het jouwe?

Juist omdat het patroon zo diep zit ingebakken, weten we eigenlijk niet meer dat het ook anders kan en hoe dan. We zien wel voorbeelden bij anderen, maar het komt gewoon niet bij ons op om ons eigen gedrag ter discussie te stellen. We gaan er pas over nadenken als er een zeer urgente reden is om op ‘handbediening’ over te stappen en de dingen anders te doen.

Ik nodig je uit om dat nadenken, die reflectie wat vaker te doen, zodat er niet eerst een urgente reden of een crisis voor nodig is.
De eerstvolgende keer dat je de trigger voor jouw automatische piloot herkent, weet je “Oh, daar komt weer een pingpongbal aan.” En onmiddellijk handel je volstrekt automatisch, net zoals bij een timmerman die voor elk probleem een hamer pakt.

Maar als je je er bewust van bent, kun je ook je diepere wijsheid gebruiken en op ‘handbediening’ overschakelen. Je doet een pas op de plaats en creëert veiligheid en ruimte voor de ander. Die kan op zijn beurt ook een pas op de plaats maken en uit zijn automatische patroon stappen. Het resultaat is dat je allebei meer mogelijkheden tot je beschikking hebt om te reageren, inclusief die van een constructieve samenwerking.

Lijkt het je wat?

Dan hoef je het nu alleen nog in praktijk te brengen. Om je te helpen heb ik twee tips:

  1. Reflecteer op wat je kunt doen als er een pingpongbal aan komt:
    • Haal rustig adem, laat je ademhaling zakken tot in je buik.
    • Visualiseer een situatie waarin je op de automatische piloot reageerde. Let op: blijf rustig ademhalen.
    • Visualiseer hoe je zou kunnen reageren als je net van vakantie terugkomt, uitgerust en wel.
    • Ga na of deze reactie effectiever zou zijn geweest.
  2. Doen:
    Kies voor de komende week een of twee alternatieve reacties in de plaats van je automatische.
    Bijvoorbeeld:
    “Als de pingpongbal langskomt tel ik tot tien en stel ik eerst een vraag”; of
    “Wat er ook gebeurt, ik ben geen slachtoffer; ik ben zelf verantwoordelijkheid voor mijn reactie.”

Oefen met deze alternatieve reacties en bepaal of ze je helpen om meer vanuit je diepere wijsheid in het leven te staan.

Wat gaat de tijd snel…

 Posted by on 7 juli 2009  Enneagram
jul 072009
 

wat gaat de snelHet lijkt nog maar kort geleden dat ik in een blogpost van vorig jaar schreef over de herfst van 2008. Toch is er inmiddels een heel jaar verstreken: 365 dagen van 24 uur met 60 minuten. Ik wil het hier niet hebben over wat er in die tijd is gebeurd maar wel dat wij als mensen heel verschillend omgaan met het fenomeen tijd.

Soms wordt beweerd dat de tijd sneller gaat naarmate je ouder wordt en dan herinner ik me nog goed hoe eindeloos lang het duurde voordat ik 16 werd en op een brommer mocht rijden. Soms wordt beweerd dat je de tijd vergeet als je met leuke dingen bezig bent. Dan denk ik aan de keren dat ik het koud kreeg bij het lezen van een spannend boek terwijl de verwarming al lang op de nachtstand was overgegaan. Maar dat zijn verschillen die bijna iedereen zal herkennen.

Wat ik wil zeggen is dat tijd door verschillende typen mensen anders wordt beleefd.  De een ziet de beschikbare tijd als een beperking, een ander juist als vrijheid en een derde legt zijn tempo op aan de anderen. Zo zijn er negen manieren om met tijd om te gaan. Het is interessant om in dit opzicht een kijkje te nemen in de keuken van de negen enneagramtypen. Voor het onderstaande overzicht heb ik een tekst gebruikt die ik ooit bij een workshop kreeg.

Gedomineerd door tijd  Type 1
Tijd is een kracht die aan mensen met het type 1 duwt en trekt. Ze worden beheerst door de tijd. Er is nooit voldoende tijd om dingen goed te doen. Ze hebben behoefte aan meer tijd. Ze hebben de neiging voor anderen te bepalen hoeveel tijd ze ergens aan mogen besteden. Ze zijn erg correct en komen nooit te laat.

Tijd is een gelegenheid voor persoonlijke ontmoetingen  Type 2
Mensen met het type 2 beleven tijd samen met anderen. Tijd is waardevol als ze in goed gezelschap zijn en dichter bij de ander komen. Ze dringen binnen in de tijd van anderen; anderen mogen dat bij hen ook. Als het contact met iemand niet lukt, stagneert de tijd.

Tijd is om te gebruiken  Type 3
Voor mensen met het type 3 is tijd een middel, een instrument om iets te bereiken. Iedere minuut moet nuttig besteed worden. Tijd is beperkt; bij het stellen van doelen houden ze rekening met de beschikbare tijd. Ze hebben de neiging teveel te willen in de beschikbare tijd. Ze verbazen zich erover dat anderen zoveel ‘tijd voor zichzelf’ nodig hebben.

Tijd wordt gemeten naar de emotionele intensiteit  Type 4
De tijd vliegt als mensen met het type 4 emotioneel ergens bij betrokken zijn; zo niet, dan kruipt de tijd. Ze hebben niet altijd voeling met de kloktijd en komen wel eens te laat. Ze leven niet altijd in het heden uit nostalgie en melancholie. Als ze vertellen is dat niet chronologisch, maar aan de hand van de mate waarin het hen geraakt heeft.

Tijd wordt gadegeslagen  Type 5
Voor mensen met het type 5 lijkt het of ze in de klok zitten en kijken naar belangrijke ervaringen en momenten. Ze zijn gierig met hun tijd en denken nooit genoeg te hebben. Ze willen alles begrijpen en op een rijtje zetten en daar is nooit genoeg tijd voor, dat irriteert hen. Ze vertellen chronologisch over het verleden en vergeten daarbij niks.

Tijd is een gezag, waar je rekening mee moet houden Type 6
Tijd kan mensen met het type 6 gaan beheersen. De tijd is bedreiging; krijg ik mijn werk wel af? Kom ik wel op tijd? Als ze iets moeten doen, moet het direct ge en. Ze hebben pas rust als het gebeurd is. Als ze het niet direct doen, is dat gelijk aan ontrouw. Ze doen er alles voor om deadlines te halen. Ze komen altijd op tijd en vertrekken ook weer op tijd.

Tijd is een rekbaar begrip  Type 7
Voor mensen met het type 7 is tijd als een grote taart, die je in een eindeloos aantal stukjes kunt opdelen. Er is altijd tijd genoeg als ze plezier hebben. Ze hebben er moeite mee met iets te stoppen en met op tijd komen. Ze leven meer in de toekomst dan in het nu. Ze houden enorm van plannen maken.

Zeggenschap over de tijd  Type 8
Mensen met het type 8 willen de klok hun tempo opleggen. Ze zijn punctueel, komen zelfs vaak te vroeg. Ze meten de tijd naar wat ze belangrijk of boeiend vinden. Als ze ergens warm voor lopen, doet tijd er niet meer toe. Ze moeten in beweging blijven; als iets af is, moeten ze weten wat ze dan kunnen gaan doen; ze zijn nogal ongeduldig.

Een gelijkmatige beleving van de tijd  Type 9
Mensen met het type 9 willen zich niet opgejaagd voelen, maar ze willen zich ook niet vervelen. In tijden van verdoving komt de tijd bijna tot stilstand. Ze vinden het belangrijk op schema te blijven en houden niet van veranderingen in het rooster. Dingen hoeven niet precies op tijd te gebeuren, als ze maar gebeuren. Als ze heel veel werk hebben, werken ze gestaag door. Als je teveel van ze vraagt, haken ze af.

Wil je meer weten over de manier waarop de enneagramtypen naar de wereld kijken?
Kruip dan eens in de huid van de negen typen en kom naar de workshop Enneamove